Google+ Δημήτρης Πικιώνης – Νίκος Μάργαρης : Biology4u.gr

Δημήτρης Πικιώνης – Νίκος Μάργαρης

Έχει καταχωριστεί στις κατηγορίες: ΠΡΟΣΩΠΑ από στις 2 Οκτωβρίου 2013

Σε προηγούμενο άρθρο του biology4u είχε δοθεί η ευκαιρία, με αφορμή τις προβλέψεις του Ισαάκ Ασίμωφ για το 2014, να θυμηθούμε τον Κωνσταντίνο Καστρίτση. Σε αυτό το άρθρο μας δίνεται η ευκαιρία να θυμηθούμε τον Νίκο Μάργαρη, έναν άλλο δάσκαλο που έφυγε πρόσφατα από κοντά μας, παίρνοντας αφορμή από το έργο ενός  σπουδαίου αρχιτέκτονα, του Δημήτρη Πικιώνη.

Αν η σύνδεση ανάμεσα στην Οικολογία και την Αρχιτεκτονική δεν φαίνεται προφανής, μια γνωριμία με το έργο του Πικιώνη, όπως και μια αναφορά στις επιφυλλίδες που συνέγραψε ο Μάργαρης, αλλά και στις διδασκαλίες του, θα ήταν αρκετές ώστε να την καταδείξουν. Ας ξεκινήσουμε όμως με τις τελευταίες.

Ο Μάργαρης διέφερε σε πολλά πράγματα από τον Καστρίτση (αφήνω σε άλλους που τους γνώρισαν καλύτερα, να μας μιλήσουν πώς η διαφορετικότητά τους, ακόμη και ως αντίθεση, ίσως και να γονιμοποίησε αυτό που ήταν και αυτό που συνέβαινε στο βιολογικό του ΑΠΘ στα τέλη της δεκαετίας του 70…).

 Έμοιαζαν όμως σε ένα πράγμα. Μπορούσαν να διανθίζουν τη διδασκαλία τους με  αναπάντεχες πληροφορίες και σχόλια, όλα προϊόντα ενός ανήσυχου και πεπαιδευμένου μυαλού.

Χωρίς το Μάργαρη η Οικολογία θα ήταν οι πληροφορίες ενός πανεπιστημιακού συγγράμματος που θα μπορούσε να διδαχθεί, αδιάφορα που, με τον ίδιο πάνω κάτω τρόπο. Με τον Μάργαρη η Οικολογία προσεδαφιζόταν στο ελληνικό τοπίο, μας επεσήμανε την εποχικότητά του και μας γοήτευε με τις σχέσεις που ανέπτυσσαν οι οργανισμοί μεταξύ τους και με τον άνθρωπο, ως αποτέλεσμα εξέλιξης και εμπειρίας αιώνων.

Με αυτήν λοιπόν την οπτική για την Οικολογία, αλλά και για τις παρεμβάσεις στο περιβάλλον που προϋπέθεταν γνώση των ελληνικών οικοσυστημάτων, κάποτε ο Μάργαρης μας είχε μιλήσει για τον Δημήτρη Πικιώνη. 

Το έργο του τελευταίου το γνωρίζαμε, έστω και προσπερνώντας το βιαστικά, καθώς σπεύδαμε να χαθούμε με τις νεαρές φίλες μας στις προστατευτικές συστάδες των θάμνων στα μονοπάτια του Φιλοπάππου…

Φυσικά στην ηλικία αυτή και με ένα εκπαιδευτικό σύστημα που είχε αρχίσει να προσανατολίζεται κυρίως στις ανάγκες των εισαγωγικών εξετάσεων, δεν θα περίμενε κανείς να μπορούσαμε να προσλάβουμε  την ομορφιά του λιθόστρωτου που συνέδεε το εκκλησάκι του Λουμπαρδιάρη με τα μονοπάτια του λόφου των Μουσών, ούτε φυσικά να διανοηθούμε, πόσο προσεκτικά είχαν επιλεγεί τα δένδρα και οι θάμνοι που προστάτευαν από τα αδιάκριτα βλέμματα, τους νεανικούς έρωτές μας.

Γι΄αυτό όμως υπήρχε ο Μάργαρης. Με αφορμή λοιπόν το έργο του Πικιώνη, στα τέλη της δεκαετίας του 50, ο Μάργαρης στο τέλος της δεκαετίας του 70 μας μιλούσε για τα φυτά της Αττικής και για την επάρκεια, αισθητική αλλά και αρχιτεκτονική με την οποία ο Πικιώνης είχε επιμεληθεί τη διαμόρφωση των υπαίθριων χώρων στην Ακρόπολη και στα μονοπάτια του Φιλοπάππου.  Τα ίδια άλλωστε επανελάμβανε σε μια από τις περίφημες επιφυλλίδες του στην εφημερίδα το Βήμα:

«Πιστεύω όμως ότι το φύτεμα δένδρων στην τύχη είναι ανόητο γεγονός, το οποίο εκτός από το ότι κοστίζει πολύ, συγχρόνως προκαλεί και ανυπολόγιστες βλάβες και καταστροφές. Η πρότασή μου στηρίζεται στην επανεξέταση της τακτικής αυτής. Θα έβλεπα εφικτή την αποκατάσταση με χρησιμοποίηση ποικιλίας ειδών, κυρίως θάμνων, σε πρώτη τουλάχιστον φάση. Τέτοιου είδους προσπάθεια έγινε τη δεκαετία του ’50 από τον μεγάλο αρχιτέκτονα Δημήτρη Πικιώνη γύρω από την Ακρόπολη. Οσοι μένουν στην Αθήνα ας κάνουν μια βόλτα από το Ηρώδειο προς τα πάνω χρησιμοποιώντας το μονοπάτι. Θα διαπιστώσουν την ύπαρξη ενός γοητευτικού συνδυασμού διαφόρων ελληνικών φυτών, όπως η χαρουπιά, η αγριελιά, η δενδρώδης μηδική, η δάφνη. Η ευαισθησία και η «επάρκεια» του Πικιώνη δημιούργησαν ένα πραγματικά ελληνικό περιβάλλον. Αυτό είναι πράγματι αποκατάσταση!» 

 Ας μιλήσουμε όμως για τον Πικιώνη και το έργο του. Πικιώνης ήταν ένας από τους εκπροσώπους της γενιάς του 30, που στο πολυσχιδές έργο του, στην αρχιτεκτονική, την πολεοδομία, την ζωγραφική, την ποίηση, αλλά και το φιλοσοφικό στοχασμό, ενσωμάτωσε  στοιχεία από την ελληνική παράδοση, λόγια και λαϊκή.

Το πιο γνωστό από τα έργα του ήταν η διαμόρφωση των υπαίθριων χώρων και των περιπάτων που οδηγούν στην Ακρόπολη καθώς και στο λόφο των Μουσών (Φιλοπάππου) η οποία ξεκίνησε το 1954 και ολοκληρώθηκε το 1957.

Τα λιθόστρωτα των περιπάτων αυτών  αλλά και οι στάσεις τους, χαράσσονται επί τόπου,  έτσι ώστε να οδηγούν το βλέμμα του επισκέπτη στο μνημείο της Ακρόπολης, ενώ τα δομικά υλικά που χρησιμοποίησε, τοποθετημένα ψηφίδα-ψηφίδα από Ναξιώτες μαστόρους οι οποίοι δούλευαν κάτω από την καθημερινή εποπτεία του, προέρχονταν από μια ποικιλία ετερόκλητων αισθητικά και ιστορικά πηγών στην οποία συμπεριλαμβάνονταν, θραύσματα βυζαντινών αγγείων, σπαράγματα αρχαίων οικοδομημάτων, υλικά από κατεδαφίσεις νεοκλασικών κ.α΄.

Για τον τρόπο με τον οποίο εργαζόταν, ένας μαθητής του ο Δημήτρης Αντωνακάκης αναφέρει «Εργάζεται με έναν ασυνήθιστο τρόπο. Είναι σχεδόν κάθε μέρα στο εργοτάξιο. Συνεργάζεται με τους μαστόρους, εξηγεί, ρωτάει, σχεδιάζει, στοχάζεται, αποφασίζει… Συγκεντρώνει τα μαρμάρινα και πήλινα κομμάτια από την κατεδαφιζόμενη χωρίς συστολή Αθήνα του 19ου αιώνα, επιχειρώντας ένα γιγάντιο «κολάζ» από τα περασμένα και τα τωρινά»

Αναφορικά με τις φυτεύσεις υπήρξε επίπονη και μεθοδική επιλογή τους, έτσι ώστε ο περιπατητής να προσλαμβάνει την εικόνα του μνημείου της Ακρόπολης, πλαισιωμένη από φυτά της Αττικής γης, που ταίριαζαν με το τοπίο και την ιστορία του. Χαρακτηριστικά μάλιστα στην εισηγητική έκθεσή του για τον σχεδιασμό και την εκτέλεση του έργου αναφέρει:

«Όσον αφορά την δενδροφύτευσιν, αύτη θα στηριχθή μοναδικώς επί της ενισχύσεως της θαμνώδους χλωρίδος, ως και της φυτεύσεως αγρίων και ημέρων ελαιών, ως και των επί των Αρχαίων καθιερωμένων δια τα ιερά ροδεών, δαφνών και μυρσινών. (…) Όλα τα ξενικά δένδρα θα εκκοπούν, ως και  εκείνα άτινα δεν συνάδουν προς τον χαρακτήρα του τόπου (πλαγιόκλαδοι, κυπάρισσοι κτλ.).»

Το έργο του Πικιώνη αναγνωρίστηκε διεθνώς έτσι ώστε το 1996 να κηρυχθεί από την UNESCO, ως μνημείο σύγχρονης αρχιτεκτονικής με παγκόσμια σημασία.

Κλείνοντας λοιπόν αυτό το μικρό αφιέρωμα στον Πικιώνη και στο δάσκαλο που μας τον γνώρισε, συστήνουμε ανεπιφύλακτα στους συναδέλφους εκπαιδευτικούς να προγραμματίσουν και να προετοιμάσουν μια επίσκεψη με τους μαθητές τους.

Η ωφέλεια θα είναι διπλή. Εκτός από την αισθητική και ιστορική σημασία της επίσκεψης, οι μαθητές θα αποκομίσουν μια ιδέα για το ελληνικό περιβάλλον και την αποκατάστασή του, που ίσως συμφωνήσετε, πως έχει αγνοηθεί από τα προγράμματα σπουδών και μάλλον έχει απειληθεί (και) από πρωτοβουλίες θεσμικών και μη φορέων. 

Ετικέτες: ,

Ο σχολιασμός έχει κλείσει