Google+ Πόσοι όροι ανά σελίδα σχολικού εγχειριδίου είναι πολλοί, πόσοι λίγοι; : Biology4u.gr

Πόσοι όροι ανά σελίδα σχολικού εγχειριδίου είναι πολλοί, πόσοι λίγοι;

Έχει καταχωριστεί στις κατηγορίες: ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ από στις 21 Φεβρουαρίου 2014

Μια από τις παράπλευρες ωφέλειες των διημερίδων που δέκα περίπου χρόνια διοργανώνει η Ράλλειος Σχολή για τη Βιολογία, είναι η δυνατότητα να συναντηθούμε και να συζητήσουμε για το μάθημα, συχνά μάλιστα στο χαλαρό κλίμα που διαμορφώνει ο οικοδεσπότης των διημερίδων, στα παρακείμενα μεζεδοπωλεία…

Σε μια τέτοια λοιπόν συζήτηση με το φίλο σχολικό σύμβουλο, φυσικό Κ. Στεφανίδη είχα την ευκαιρία να (ξανά) συζητήσω μαζί του κάτι που χρόνια καταλογίζει στα σχολικά βιβλία της Βιολογίας, χωρίς να είναι ο μόνος, καθώς πολλοί συνάδελφοι φυσικοί αλλά και βιολόγοι το συμμερίζονται. Κατά τη γνώμη τους, λοιπόν τα σχολικά βιβλία μας, περιέχουν υπερβολικά μεγάλο αριθμό νέων όρων και εννοιών, ανά σελίδα, με αποτέλεσμα το μάθημα να απωθεί, αφού πολλοί μαθητές δυσκολεύονται να απομνημονεύσουν και να κατανοήσουν έναν τόσο μεγάλο όγκο πληροφοριών.

Ανατρέχοντας πράγματι στα σχολικά εγχειρίδια της Βιολογίας, μπορεί να βρει κανείς πολλά παραδείγματα που επαληθεύουν τις αιτιάσεις των συναδέλφων. Για παράδειγμα στην παράγραφο για τον σχηματισμό του πλακούντα, στο βιβλίο της Α’ Λυκείου μπορεί να μετρήσει κανείς 10 περίπου όρους σε μισή μόνο σελίδα, πολλοί μάλιστα από τους οποίους είναι ανεπαρκώς επεξηγημένοι ή απλώς αναφέρονται.

Αλήθεια όμως είναι ότι υπάρχουν και άλλα παραδείγματα στα οποία το σχολικό βιβλίο, είναι τόσο φειδωλό στις αναγκαίες έννοιες που παρέχει, ώστε στον αποκλεισμένο από την κατανόηση μαθητή, να απομένει μόνο η απομνημόνευση. Καλύτερο παράδειγμα από τη γονιδιακή ρύθμιση στη Γ’ Λυκείου, στην οποία ο μαθητής υποχρεώνεται να μάθει ότι η ωρίμανση, αποτελεί μηχανισμό ρύθμισης γονιδιακής έκφρασης, χωρίς όμως να έχει πληροφορηθεί για την εναλλακτική συναρμογή, δύσκολα θα μπορούσα να βρω.

Αναρωτιέμαι λοιπόν πόσο πολλοί μπορεί να είναι οι όροι και οι έννοιες σε μια σελίδα, ώστε να πλεονάζουν και να κουράζουν, και αντίστροφα πόσο λίγοι μπορεί να είναι ώστε να χαρακτηρίζονται ανεπαρκείς.

Φυσικά αν περιμένει κανείς μια αριθμητική απάντηση στο ερώτημα, θα απογοητευθεί. Στη Βιολογία, αντίθετα απ΄ό,τι στη Φυσική και τη Χημεία που η περιγραφή ενός νόμου, ή η παρουσίαση μιας έννοιας που συνοδεύονται από μια μαθηματική έκφραση και κάποιο παράδειγμα, φθάνουν και περισσεύουν, τα πράγματα εκτός από το ότι ποικίλουν είναι και συντριπτικά συνθετότερα.

Ακόμη και εκεί που η τυπολογία είναι συγγενέστερη με αυτήν της Φυσικής, ας πούμε στους νόμους του Mendel, ο συγγραφέας και ο εκπαιδευτικός είναι υποχρεωμένοι να εισαγάγουν στο μαθητή μια πλειάδα εννοιών (γονίδιο, αλληλόμορφο, υπερέχον, υποτελές, γενότυπος, φαινότυπος, ομόζυγο, ετερόζυγο κ.τ.λ.), ώστε κάθε απόπειρα για περιορισμό της, να είναι εκ των προτέρων, καταδικασμένη σε αποτυχία.

Αν μάλιστα μετατοπιστούμε προς τις βιολογικές διαδικασίες που απαιτούν λεπτομερειακές περιγραφές δομών και λειτουργιών που απορρέουν από αυτές, τότε η ανάγκη για επιστράτευση όρων, αυξάνεται κατακόρυφα. Βέβαια, πάντα υπάρχει η δυνατότητα, ανάλογα με το πλαίσιο (διδασκαλία στην πρωτοβάθμια, στη δευτεροβάθμια ή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση;) να επιλεγούν απλοποιήσεις και «στρογγυλέματα» που μπορούν να μειώσουν τον αριθμό των όρων που υπεισέρχονται στο κείμενο ή τη διδασκαλία.

Ακόμη και έτσι όμως ο «μέσος» αριθμός τους θα είναι δυσανάλογα μεγάλος σε σχέση με το «μέσο» αριθμό των όρων που περιλαμβάνονται στην περιγραφή ενός αντικειμένου της Φυσικής ή της Χημείας, για την ίδια εκπαιδευτική βαθμίδα.

Έτσι πρέπει μάλλον να συμβιβαστούμε με την πραγματικότητα που απαιτεί οι βιολογικές δομές και λειτουργίες να διδάσκονται με την αξιοποίηση πολυάριθμων όρων που έχουν επινοηθεί για την περιγραφή τους και φυσικά με τη βοήθεια εκτεταμένων περιγραφών που είναι σύμφυτες με το «παρατηρησιακό» πνεύμα της επιστήμης της Βιολογίας.

Ίσως κάποιος αντιτείνει ότι αν πράγματι αυτή είναι η Βιολογία, τότε το ενδεχόμενο να γίνει στα μάτια του μαθητή ένα σύνολο σχοινοτενών πληροφοριών που είναι αφόρητα πληκτικές και κουραστικές, είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο. Εν τούτοις αυτό που φαίνεται πως αποτελεί την αχίλλειο πτέρνα της Βιολογίας σε σχέση με τις όμορες (;) επιστήμες, δηλαδή τα μεγάλα περιγραφικά κείμενα και οι πολυάριθμοι όροι δομών και λειτουργιών, μπορεί ταυτόχρονα να αποτελεί και το συγκριτικό πλεονέκτημά της.

Πράγματι όποτε η διδασκαλία και τα σχολικά εγχειρίδια επιτυγχάνουν να αποκαλύψουν τη σχέση των δομών με τις λειτουργίες, την εξελικτική διαδικασία με την οποία αναδύθηκαν και φυσικά τον τρόπο με τον οποίο συνδέονται με καθημερινές λειτουργίες του ανθρώπινου σώματος και βιολογικά φαινόμενα που ο μαθητής μπορεί να επιβεβαιώσει εμπειρικά, τότε αυτή η πληθώρα πληροφοριών και όρων αποκτά νόημα, και από αφόρητα πληκτική και κουραστική γίνεται συγκλονιστική.

Εν κατακλείδι, η οδός για την κατανόηση της Βιολογίας και την άντληση απόλαυσης από τη μελέτη της, μόνο βασιλική δεν μπορεί να είναι. Ακρωτηριάζοντας τμήματα της ύλης, αφαιρώντας κρίσιμες έννοιες και όρους για σημαντικά βιολογικά φαινόμενα, από τα σχολικά βιβλία, την εξεταστέα και διδακτέα ύλη, μπορεί να πιστεύουμε ότι ελαφραίνουμε το βάρος στους ώμους τους μαθητές, στην πραγματικότητα όμως τους παραδίδουμε ένα απονευρωμένο και ασύνδετο σώμα γνώσεων, στο οποίο δύσκολα μπορούν να βρουν κάτι που θα τους παρακινήσει να το μελετήσουν.

Ετικέτες:

Ο σχολιασμός έχει κλείσει