Google+ Μέρος 2ον: Οι νεώτεροι χρόνοι : Biology4u.gr

Μέρος 2ον: Οι νεώτεροι χρόνοι

Έχει καταχωριστεί στις κατηγορίες: ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ από στις 29 Δεκεμβρίου 2014
Νεώτεροι χρόνοι

To μικροσκόπιο του Leeuwenhoek και τα σχέδια του από την παρατήρηση διαμήκων και εγκάρσιων τομών νευρικών ινών.

Τα τεχνολογικά επιτεύγματα που ακολούθησαν την περίοδο της Αναγέννησης, όπως η βελτίωση  του μικροσκοπίου από τον Robert Hook και τον Antonie Philips van Leeuwenhoek, η επινόηση τεχνικών χρώσης που επέτρεπαν την παρατήρηση της λεπτής δομής των κυττάρων, αλλά και οι πρόοδοι στη Φυσική και ιδιαίτερα στον Ηλεκτρισμό, παρείχαν τα εργαλεία αλλά και τις ιδέες για μια νέα ώθηση στην επιστήμη της Νευροβιολογίας.

 To 1717 o Leeuwenhoek παρείχε την πρώτη μικροσκοπική παρατήρηση νευρικών ινών, 60 περίπου χρόνια πριν την ακριβή περιγραφή τους από τον Ιταλό φυσικό Felice Fontana, και το 1736 ο Γάλλος ιατρός Jean Astruc (1684-1766) εισήγαγε τον όρο «ανακλαστικό». Ανάμεσα στις πρώτες πειραματικές μελέτες για τα ανακλαστικά περιλαμβάνoνται τα πειράματα που εκτέλεσε ο Άγγλος κληρικός και πολυμαθής Stephen Hales σε βατράχους που τον οδήγησαν να διατυπώσει την άποψη ότι ο ηλεκτρισμός πρέπει να παίζει κάποιο ρόλο στον έλεγχο που ασκούν τα νεύρα στους μυς. Πάνω στον νευρικό μηχανισμό με τον οποίο λειτουργούν τα ανακλαστικά εργάστηκε πειραματικά ο Σκώτος ιατρός Robert Whytt χρησιμοποιώντας ως πειραματικό υλικό βατράχους. Ο Whytt απέδειξε ότι ο νωτιαίος μυελός, και μάλιστα ακόμη και ένα μόνο μικρό τμήμα του, είναι αρκετό για την εκδήλωση ανακλαστικής αντίδρασης σε ένα ζώο που έχει διεγερθεί το δέρμα του. Επίσης μελέτησε το ανακλαστικό της ίριδας και απέδειξε ότι στην εκδήλωσή του μετέχει ο μεσεγκέφαλος.

H αυγή της ηλεκτροφυσιολογίας

Από τα μέσα του 18ου αιώνα στο προσκήνιο έρχεται η μορφή του Luigi Galvani και η μετάβαση στην εποχή της ηλεκτροφυσιολογίας. Καθώς έχουν πλέον εφευρεθεί η φιάλη του Leyden και το ηλεκτροσκόπιο, είναι πλέον δυνατή η αποθήκευση στατικού ηλεκτρισμού και η μέτρησή του. Έτσι ο Galvani μπόρεσε να εκτελέσει μια σειρά πειραμάτων προκειμένου να ανιχνεύσει την ύπαρξη ηλεκτρικών φαινομένων στους ζωικούς οργανισμούς. Στο πείραμα που εικονίζεται αριστερά ο Galvani συνδέοντας  το οσφυϊκό νεύρο ενός βατράχου με μια ηλεκτροστατική μηχανή παρατήρησε τη σύσπαση του ποδιού του ζώου, κάτι δηλαδή που επαληθεύει την ηλεκτρική δραστηριότητα  και τη συσχετίζει με τη μυϊκή σύσπαση των ζωών. Στο πείραμα που εικονίζεται δεξιά, το ίδιο αποτέλεσμα μπορούσε να επιτευχθεί και χωρίς τη συνδρομή της ηλεκτροστατικής μηχανής, αν απλώς το άκρο του βατράχου και το νεύρο που έφθανε σε αυτό συνδέονταν μέσω ενός χάλκινου δακτυλίου. Το πείραμα αυτό τον οδήγησε να διατυπώσει τη σκέψη ότι υπάρχει ένα είδος ηλεκτρισμού που είναι σύμφυτος με τη ζωή, τον οποίο απεκάλεσε ζωικό ηλεκτρισμό. Ιστορική έχει μείνει η διαφωνία του Galvani με τον Alessandro Volta, τον σπουδαίο σύγχρονό του φυσικό, ο οποίος δεν δεχόταν την ύπαρξη του ζωικού ηλεκτρισμού και απέδιδε τη σύσπαση του άκρου του βατράχου στην χρησιμοποίηση δύο διαφορετικών μεταλλικών αγωγών που είχε χρησιμοποιήσει ο Galvani. 

 H ιστορική διένεξη τελικώς έληξε «ισόπαλη», καθώς ο Galvani είχε δίκιο όταν υποστήριζε ότι οι μυϊκές συστολές οφείλονται σε ηλεκτρική διέγερση, χωρίς φυσικά να υπάρχει ζωικός ηλεκτρισμός, και ο Volta, που επιβεβαιώθηκε η άποψή του για τη μη ύπαρξη ζωικού ηλεκτρισμού, είχε σφάλει όταν θεωρούσε ότι όλα τα ηλεκτροφυσιολογικά φαινόμενα απαιτούν την παραγωγή ρεύματος λόγω της σύνδεσης δύο διαφορετικού είδους μεταλλικών αγωγών.

To 1830 o Ιταλός φυσικός και ηλεκτροφυσιολόγος Carlo Matteucci εμπνεόμενος από την εργασία του Galvani ξεκίνησε μια σειρά πειραμάτων με τα οποία απέδειξε  την ύπαρξη ηλεκτρικής δραστηριότητας στους μυς χρησιμοποιώντας ηλεκτροσκόπιο, αλλά και άλλους μυς, συνδεδεμένους «εν σειρά» που διεγείρονταν, ώστε να συσπαστούν. Αμέσως μετά ο Γερμανός φυσιολόγος Emil du Bois-Reymond επαναλαμβάνοντας τα πειράματα του Matteucci διαφοροποίησε το ρεύμα που διατρέχει τους μυς από το ρεύμα που διατρέχει τα νεύρα και ανέπτυξε τη θεωρία των ηλεκτροκινητικών σωματίων (που άγονται κατά μήκος των μυϊκών και των νευρικών ινών) θέτοντας τις βάσεις για την κατοπινή -από τον μαθητή του Julius Bernstein– ανάπτυξη της σύγχρονης θεωρίας του δυναμικού δράσης.  Αξίζει πριν κλείσουμε τη φάση αυτή στην ιστορία της νευροβιολογίας να επισημάνουμε τη μνημειώδη και διορατική ρήση του Du Bois-Reymond για τη σημασία (αλλά και τον υπόδηλο περιορισμό) της αξιοποίησης των νόμων της Φυσικής και της Χημείας στη μελέτη των βιολογικών φαινομένων:

«Αν και φαίνεται να υπάρχει κάτι στα βιολογικά φαινόμενα που δεν μπορεί να εξηγηθεί με τη βοήθεια των απλών τυπικών νόμων της μηχανικής, της φυσικής ή της χημείας, πολλά μπορούν να εξηγηθούν με τον τρόπο αυτό και μπορούμε χωρίς φόβο να ωθούμε τις εξηγήσεις αυτές όσο μακρύτερα μπορούμε, υπό τον όρο ότι πατούμε στο στέρεο έδαφος της παρατήρησης και του πειράματος».

 

Oι βελτιώσεις του μικροσκοπίου και η επινόηση των τεχνικών χρώσης δίνουν νέα ώθηση στην ανάπτυξη της Νευροβιολογίας

Το μικροσκόπιο για περίπου 200 χρόνια μετά την εφεύρεσή του είχε παραμείνει σε γενικές γραμμές το ίδιο, διατηρώντας το μεγάλο μειονέκτημά του, να κατασκευάζεται με τη χρήση φακών που ανέλυαν το λευκό φως στις συνιστώσες ακτινοβολίες του, εστιάζοντας την κάθε μια από αυτές σε διαφορετικό σημείο. Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία ασαφών ειδώλων που δεν επέτρεπαν τη μελέτη της λεπτής υφής των κυττάρων.

Το πρόβλημα αυτό λύθηκε γύρω στα 1830, οπότε εφευρέθηκαν οι αχρωματικοί φακοί που απάλλαξαν τα μικροσκόπια από τα χρωματικά σφάλματα.’Ομως και μετά τη βελτίωση των μικροσκοπίων (που συνέβαλε στην διατύπωση της κυτταρικής θεωρίας από τους Schleiden και Schwann) το Νευρικό Σύστημα κατά κάποιο τρόπο αντιστεκόταν στην υπαγωγή του στο πλαίσιο της κυτταρικής θεωρίας. Ακόμη και μετά την ανακάλυψη του A. Kolliker το 1852, ότι οι κινητικές νευρικές ίνες εκφύονται από τους νευρώνες του πρόσθιου κέρατος του νωτιαίου μυελού και τη διάκριση το 1865 από τον Otto Friedrich Karl Deiters  των δενδριτών από τους νευράξονες το Νευρικό Σύστημα ήταν αντιληπτό ως ένα συνεχές δίκτυο, στο οποίο δεν υπήρχαν διακριτές αυτοτελείς μονάδες. 

Σχέδιο του Cajal για τη δομή του ανθρώπινου αμφιβληστροειδούς

Oι πλέον σημαντικοί εκπρόσωποι του δόγματος ότι το Νευρικό Σύστημα είναι ένα συνεχές δίκτυο χωρίς διακριτές μονάδες (Δόγμα συνεχούς δικτύου) ήταν οι Joseph von Gerlach, ο Γερμανός καθηγητής ανατομίας που περιλαμβάνεται ανάμεσα στους πρωτοπόρους της χρώσης ιστών και ο σπουδαίος Ιταλός ιατρός Camilo Golgi, που επινοώντας μια ιδιαίτερη τεχνική χρώσης, ανεκάλυψε το ομώνυμο κυτταρικό οργανίδιο. (ο αναγνώστης μπορεί να μελετήσει την ιστορία του συμπλέγματος Golgi, από το αφιέρωμά μας σε αυτό: Το σύμπλεγμα Golgi: Ο διακινητής πρωτεϊνών του κυττάρου)

Η οριστική επιβεβαίωση ότι και ο Νευρικός Ιστός υπακούει στην κυτταρική θεωρία, δηλαδή ότι αποτελείται από αυτοτελή κύτταρα που συνδέονται μεταξύ τους μέσω των συνάψεων έγινε χάρη στην εργασία του Ισπανού ανατόμου Ramon y Cajal. Αξιοπερίεργο είναι το γεγονός ότι ενώ ο Ramon y Cajal κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό χρησιμοποιώντας την τεχνική χρώσης που είχε επινοήσει ο Golgi, ο δεύτερος έμεινε αμετακίνητος στην άποψή του (για το συνεχές του Νευρικού Συστήματος) και για το λόγο αυτό, κατά την τελετή απονομής του βραβείου Nobel που μοιράστηκαν το  1906, ασκήθηκε εκατέρωθεν δριμεία κριτική. Το δόγμα του συνεχούς δικτύου επεβίωσε για μερικές δεκαετίες ακόμη για να εγκαταλειφθεί πλήρως με την έλευση του ηλεκτρονικού μικροσκοπίου.  Η επέκταση της κυτταρικής θεωρίας στην κατασκευή του Νευρικού Ιστού, απεκλήθη «Δόγμα του νευρώνα«. Ο Cajal  αναπτύσσοντας περαιτέρω τις απόψεις τους έδειξε ότι τα διαφορετικά είδη νευρώνων έχουν μορφή που σχετίζεται τη θέση τους και ακόμη ότι η θέση και η μορφή τους είναι συγκρίσιμη από ζώο σε ζώο και από είδος σε είδος.  

Ένα περιεκτικό και κατατοπιστικό video για την ιστορία της ανάπτυξης του «δόγματος του νευρώνα». (Οι αναγνώστες πατώντας: Περισσότερα… και στη συνέχεια Μεταγραφή μπορούν να διαβάσουν το κείμενο που συνοδεύει την προβολή)

Η σύναψη μεταξύ δύο νευρώνων

Το «δόγμα του νευρώνα» , ότι δηλαδή οι νευρώνες αποτελούν αυτοτελείς μονάδες που δεν έρχονται σε φυσική επαφή ο ένας με τον άλλο εξηγεί επίσης το λόγο για τον οποίο το νευρικό σύστημα δεν μεταβιβάζει τα μηνύματα που διατρέχουν τις νευρικές ίνες με τις μεγάλες ταχύτητες (όσο λ.χ. της διάδοσης του ηλεκτρικού πεδίου)  που φαντάζονταν οι άνθρωποι, πριν τη διεξαγωγή του πειράματος του von Helmholtz. (Ο von Helmholtz υπελόγισε την ταχύτητα από 50 ως 100 m/s και με την σύγχρονη έρευνα γνωρίζουμε ότι ανάλογα με το είδος της νευρικής ίνας είναι 6 με 122 m/s).  H «βραδύτητα» με την οποία το Νευρικό Σύστημα διαδίδει τα μηνύματά τους οφείλεται στα κενά που μεσολαβούν μεταξύ των νευρώνων, δηλαδή στις συνάψεις τους όπως λέμε σήμερα. Όμως το πώς ακριβώς λειτουργούν οι συνάψεις, δηλαδή οι λειτουργικές συνδέσεις μεταξύ των νευρικών κυττάρων,  γνωστοποιήθηκε πολύ αργότερα (1953) όταν ο Γερμανός φυσιολόγος  Otto Loewi έδειξε πως (στην πλειονότητα) των συνάψεων, ο ένας νευρώνας απελευθερώνει χημικές ουσίες (τους νευροδιαβιβαστές) που προσλαμβάνονται από τον επόμενο, ώστε να δημιουργηθεί σε αυτόν δυναμικό δράσης και να μεταβιβαστεί κατά μήκος του η νευρική ώση. 

Διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου είναι υπεύθυνες για διαφορετικές λειτουργίες

To κρανίο του Gage που διατηρείται στο Μουσείο Ανατομίας του Harvard και μια μεταγενέστερη φωτογραφία του.

H ιστορία του Phineas Gage, του πλέον διάσημου ασθενούς στην ιστορία της Νευροβιολογίας

Η ιστορία του Phineas Gage, είναι η ιστορία ενός 25χρονου εργαζόμενου στους σιδηροδρόμους που την 13η Σεπτεμβρίου του 1848 στο Cavendish της πολιτείας του Vermont υπέστη μια σοβαρή κρανιοεγκεφαλική κάκωση. Το ατύχημα συνέβη όταν ο Gage προσπάθησε να συμπιέσει με μια μεταλλική ράβδο την εκρηκτική ύλη που είχε τοποθετηθεί σε μια τρύπα στο έδαφος, προκειμένου να απομακρυνθεί ένας βράχος που εμπόδιζε την τοποθέτηση των σιδηροδρομικών τροχιών. Η εκρηκτική ύλη εξερράγη πρόωρα και το αποτέλεσμα ήταν η μεταλλική ράβδος που είχε μήκος 1 περίπου μέτρου και διάμετρο  3 περίπου cm, να διαπεράσει το κρανίο του και να εκτοξευθεί 25 περίπου μέτρα μακριά. Η ράβδος εισχώρησε στο κρανίο του Gage από την αριστερά πλευρά της κάτω σιαγόνας και αφού διέσχισε τον εγκέφαλό του, βγήκε από την κορυφή του κρανίου. Ο Gage παρά τον σοβαρό τραυματισμό του επέζησε και σύμφωνα με τις περιγραφές της εποχής, αμέσως μετά το ατύχημα περπάτησε ο ίδιος ως την άμαξα που θα τον μετέφερε στο νοσοκομείο, ενώ  ήταν σε θέση να μιλάει, να θυμάται τα ονόματα των συναδέλφων του και να αρνείται να τους δει, καθώς «θα τους ξανάβλεπε σε μια δύο ημέρες», οπότε θα επέστρεφε στην εργασία του…

O Gage κατά το διάστημα της νοσηλείας του στο νοσοκομείο υπέστη μια λοίμωξη εξαιτίας της οποίας πέρασε το χρονικό διάστημα από τις 23 Σεπτεμβρίου ως τις 3 Οκτωβρίου σε ημικωματώδη κατάσταση. Στις 7 Οκτωβρίου μπόρεσε να σηκωθεί από το κρεβάτι και βαθμιαία άρχισε να ανακτά τις νοητικές λειτουργίες του. Ο ιατρός John Martyn Harlow  που τον είχε αναλάβει παρατηρούσε  ότι ενώ ο Gage μπορούσε να αναφέρει με ακρίβεια πότε και πώς συνέβη το ατύχημα, δυσκολευόταν να μετρήσει τα χρήματα. Μέσα σε ένα μήνα ο Gage είχε επιστρέψει σπίτι του, μπορούσε να βγαίνει από αυτό και μάλιστα επεχείρησε να επιστρέψει (ανεπιτυχώς) στην παλαιά εργασία του. Στους επόμενους μήνες προσπάθησε να εργαστεί σε διάφορες δουλειές (επιστάτης σε στάβλο, αμαξάς κ.ά.) τις οποίες όμως αδυνατούσε να κρατήσει καθώς όπως περιέγραφαν οι φίλοι του, είχε υποστεί μια ριζική μεταβολή της προσωπικότητάς του. Από ένας φιλικός, ευχάριστος και συνεργάσιμος άνδρας είχε μετατραπεί σε έναν δύστροπο και επιθετικό μέθυσο  που δημιουργούσε προβλήματα στο περιβάλλον του. Ο Harlow απέδωσε τη μεταβολή της προσωπικότητας του Gage στη βλάβη που προκάλεσε το τραύμα στους μετωπιαίους λοβούς του εγκεφάλου του, παρέχοντας μια ένδειξη για το ότι ο φλοιός του μετωπιαίου λοβού μπορεί να σχετίζεται με την προσωπικότητα. Πάντως έχουν διατυπωθεί αμφιβολίες για την ακρίβεια των περιγραφών της περίπτωσης του Gage, καθώς οι περισσότερες προέρχονται από μεταγενέστερες δευτερογενείς πηγές. Σήμερα έχουν αποσαφηνιστεί πολλές λεπτομέρειες για το πώς ο φλοιός του μετωπιαίου λοβού επηρεάζει την ικανότητα για αιτιολόγηση, την ικανότητα για  διάκριση ανάμεσα σε κοινωνικά αποδεκτές ή όχι συμπεριφορές και επίσης την ικανότητα για τη διατήρηση μακροχρόνιων μνημών που σχετίζονται με συγκεκριμένα αισθήματα.

Video με την ιστορία του Phineas Gage.

H ιστορία του Luis Victor Leborgne   του ασθενούς που έμεινε γνωστός στη Νευροβιολογία με το όνομα Tan (Μαύρισμα).

Το 1840 στο Νοσοκομείο Bicêtre, ένα νοσοκομείο των προαστίων του Παρισιού που ειδικευόταν στην αντιμετώπιση  ψυχικών νοσημάτων, εισήχθη ο Luis Victor Leborgne, ένας  τριαντάχρονος τεχνίτης, ο οποίος ανεξήγητα, είχε απολέσει την ικανότητά του να μιλά. Παρόλο που η πνευματική και η φυσική υγεία του παρουσιάζονταν ακέραιες, όπως επίσης και η επιθυμία του να επικοινωνήσει, η μόνη λέξη που μπορούσε να εκφέρει ήταν η λέξη tan (μαύρισμα) την οποία μάλιστα επανελάμβανε δις (tan-tan), κάτι που συνεχίστηκε μέχρι το τέλος της ζωής του, 21 χρόνια αργότερα.

Όμως δέκα χρόνια μετά την πρώτη εκδήλωση αυτού του περίεργου συμπτώματος ο Tan (όπως πλέον ονομαζόταν ο ασθενής) άρχισε να παρουσιάζει και άλλα προβλήματα: Το δεξί χέρι του και στη συνέχεια το δεξί του πόδι παρέλυσαν, η όρασή του επιδεινώθηκε, οι διανοητικές ικανότητές του μειώθηκαν, ενώ  καθηλώθηκε στο κρεβάτι από το οποίο αρνείτο να σηκωθεί. Εξαιτίας της παράλυσης και της παρατεταμένης κατάκλισης ο Tan υπέστη σε όλο το δεξιό τμήμα του σώματός του γάγγραινα, οπότε την 11η Απριλίου του 1860 χρειάστηκε να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση. Ήταν τότε που στο προσκήνιο ήρθε η μορφή του Γάλλου ιατρού που ειδικευόταν στις παθήσεις που αφορούσαν την απώλεια της ομιλίας, του Pierre Paul Broca. Ο Broca ενδιαφέρθηκε για τον ασθενή και προσπάθησε να τον εξετάσει. Με έναν ασθενή όμως ήδη προσβεβλημένο από γάγγραινα στο δεξί μέρος του σώματός του και δεξιόχειρα, η επικοινωνία ήταν αδύνατη, καθώς ο Leborgne όχι μόνο δεν μπορούσε να μιλήσει, αλλά δεν μπορούσε και να γράψει.Μπορούσε να χειρονομεί με το αριστερό χέρι, χωρίς όμως να μεταφέρει με τις χειρονομίες του κάποιο κατανοητό μήνυμα. Εντούτοις μόλις η εξέταση πέρασε στην χρήση αριθμών, ο Broca διεπίστωσε πως ο ασθενής μπορούσε να μετρά τα δευτερόλεπτα στο ρολόι, έδινε ακριβείς απαντήσεις για τον χρόνο παραμονής του στο νοσοκομείο και γενικώς οι διανοητικές δυνατότητές του, αν και μειωμένες, διατηρούνταν στα προηγούμενα επίπεδα.  

Ο Broca που περιέγραψε την κατάσταση του Leborgne ως εξής:

Δεν μπορεί να αρθρώνει παρά μία μόνο λέξη, τη λέξη tan, που την επαναλαμβάνει δύο φορές· ό,τι και αν ερωτηθεί απαντά πάντα: tan, tan συνδυάζοντας την απάντηση με ποικίλες εκφραστικές χειρονομίες. Αυτός είναι ο λόγος που στο νοσοκομείο είναι πλέον γνωστός με το όνομα Tan.

την ονόμασε αφημία και την όρισε ως την απώλεια της ικανότητας για άρθρωση λόγου. Σήμερα το νόσημα ονομάζεται αφασία Broca.

Ο Leborgne 5 ημέρες μετά την εγχείρηση πέθανε, έχοντας παραμείνει για όλο το διάστημα της ζωής του μετά την εισαγωγή στο νοσοκομείο, νοσηλευόμενος. Ο Broca στη βιοψία που επακολούθησε διεπίστωσε πως υπήρχαν βλάβες σε μια συγκεκριμένη περιοχή του αριστερού μετωπιαίου λοβού και καθώς βρήκε τις ίδιες βλάβες και σε άλλους ασθενείς που παρουσίαζαν τα ίδια συμπτώματα, συνεπέρανε πως για την παραγωγή λόγου είναι υπεύθυνη η περιοχή αυτή (οπίσθιο μέρος αριστερού μετωπιαίου λοβού) που ονομάζεται προς τιμήν του περιοχή Broca. Mε την υπόδειξη της περιοχής αυτής ως υπεύθυνης για την παραγωγή λόγου ο Broca (αλλά και άλλοι σύγχρονοί του επιστήμονες) συνέδεσαν συγκεκριμένες νοητικές λειτουργίες με συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου, καταρρίπτοντας  μια άλλη άποψη της εποχής που ήθελε τον εγκέφαλο να είναι ένα ομογενές όργανο, χωρίς διακριτές λειτουργικές περιοχές. 

Σήμερα είναι γνωστό ότι στην ομιλία συνεργούν διαφορετικά τμήματα του φλοιού του εγκεφάλου και όχι μόνο η περιοχή Broca. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και η περιοχή του Wernicke στο φλοιό του αριστερού κροταφικού λοβού, της οποίας οι βλάβες προκαλούν την ομώνυμη αφασία (Αφασία του Wernicke) που χαρακτηρίζεται από δυσκολία κατανόησης προφορικού ή γραπτού λόγου, αδυναμία εύρεσης συγκεκριμένων λέξεων κ.ά.

Και μια παράπλευρη αλλά ενδιαφέρουσα πληροφορία: Η περίπτωση του Tan, 15Ο χρόνια μετά το θάνατό του, κίνησε το ενδιαφέρον ενός ψυχολόγου και ιστορικού της επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Maria Curie-Sklodowska της Πολωνίας,  του Cezary W. Domanski που ενοχλήθηκε από το γεγονός ότι για έναν άνθρωπο που πέρασε τη μισή περίπου ζωή του σε νοσοκομείο, αποτελώντας την πρώτη καταγεγραμμένη στα ιατρικά χρονικά περίπτωση αδυναμίας άρθρωσης λόγου, το μόνο που ήταν γνωστό ήταν ο τρόπος που τον αποκαλούσαν (Tan) και όχι η ταυτότητά του.

Ερευνώντας λοιπόν ο Domanski στα γαλλικά ιατρικά αρχεία της εποχής βρήκε ενδιαφέρουσες πληροφορίες, τις οποίες δημοσίευσε στο τεύχος του Ιουλίου του 2013 στο περιοδικό Journal of the History of the neuroscience, προκειμένου να αποκαταστήσει το σεβασμό που πρέπει δείχνει η ιατρική πρακτική, στην ταυτότητα του ανθρώπου.  Ο Domanski αναφερόμενος στους λόγους που τον οδήγησαν στην έρευνά του, είπε: «Ένας ασθενής δεν είναι αντικείμενο, και κάθε πρόσωπο, αξίζει τον σεβασμό».

Από την έρευνα του Domanski  γνωστοποιήθηκε το ονοματεπώνυμο του Tan. Ονομαζόταν Louis Victor Leborgne και είχε γεννηθεί την 21η Ιουλίου του 1809 στην πόλη Moret. Αντίθετα απ΄ότι πιστευόταν ως πρόσφατα, ότι δηλαδή ήταν αγράμματος, ο Leborgne είχε στοιχειώδη μόρφωση και προερχόταν από επίσης εγγράμματη οικογένεια (ο πατέρας του ήταν δάσκαλος). Ο Domanski εικάζει ότι η επανάληψη της λέξης tan από τον Leborgne κάθε άλλο παρά τυχαία ήταν. Στη γενέθλια πόλη του υπήρχαν πολλά βυρσοδεψία (taneries, από τη λέξη tan- τανίνες, δηλαδή τη γνωστή ομάδα χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται στη βυρσοδεψεία και από τις οποίες παράγεται μελάνι.) οπότε η συχνή επανάληψη της λέξης, μάλλον απηχεί ένα είδος ανάκλησης από την παιδική ηλικία.

 

O Alois Alzheimer περιγράφει τη νόσο που έμεινε γνωστή με το όνομά του.

Το 1906 ο Alois Alzheimer, ο Γερμανός ψυχίατρος και νευροπαθολόγος που μαζί με τον Franz Nissl έθεσαν τις βάσεις της σύνδεσης της ψυχολογίας με την ανατομία, το 1901 συνάντησε στο άσυλο της Φρανκφούρτης την Auguste Deter, μια 51χρονη γυναίκα που παρουσίαζε περίεργη συμπεριφορά και απώλεια βραχυπρόθεσμης μνήμης που γρήγορα επιδεινώθηκε σε σοβαρή άνοια. Στα χρόνια που επακολούθησαν ως το θάνατο της Deter το 1906, ο Αlzheimer  διεξήγαγε σημαντική έρευνα στη νευροπαθολογοανατομία νοσημάτων όπως η επιληψία και η χορεία Huntington, μελετώντας όμως παράλληλα και την περίπτωση της Deter. Έτσι τον Απρίλιο του 1906 απέστειλε στο Μόναχο, στο εργαστήριο του Emil Kraepelin, επιφανούς Γερμανού ψυχιάτρου της εποχής, το ιατρικό ιστορικό και τον εγκέφαλο της Dieter. Από τις αυτοψίες που διεξήγαγε στον εγκέφαλο της ασθενούς ο  Alzheimer εντόπισε μια σειρά παθολογοανατομικών ευρημάτων στα οποία συμπεριλαμβανόταν η συρρίκνωση του φλοιού του εγκεφάλου και η ύπαρξη νευροϊνιδιακών συσσωρεύσεων και αμυλοειδών πλακών που έκτοτε αποτελούν κριτήριο για την ομώνυμη νόσο.  (Ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει το άρθρο μας  για τον κυτταρικό σκελετό, τη σχέση των μικροσωληνίσκων με τη νόσο του Alzheimer) 

 Η «Φύγε ή πολέμα» απόκριση

To 1929 o Αμερικανός φυσιολόγος Walter Cannon επινοεί την έκφραση: «Πολέμα ή φύγε» για να περιγράψει τις μεταβολές που γίνονται στους ζωικούς οργανισμούς, ενώπιον μιας ενδεχόμενης απειλής. Οι μεταβολές αυτές, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η αύξηση του καρδιακού ρυθμού, της πίεσης του αίματος, η διαστολή της κόρης του οφθαλμού, η συστολή των φλεβών του δέρματος κ.ά. οφείλονται στον έλεγχο που ασκεί ο υποθάλαμος στο Συμπαθητικό Νευρικό Σύστημα και στο Σύστημα των Ενδοκρινών αδένων. Από την αξιοποίηση της εργασίας του W. Cannon έχουν εξαχθεί πολύτιμα συμπεράσματα για το πώς το στρες επηρεάζει το σώμα μας και το μυαλό μας που παράλληλα αξιοποιούνται στην εκτόνωση στρεσογόνων καταστάσεων.

nextpagepreviouspage

Για τη σύνταξη του άρθρου αξιοποιήθηκαν οι ακόλουθες πηγές:

  • Biological Psychology (James W. Kalat- 10η έκδοση)
  • Early History of  Neuroscience (Charles G. Gross) (https://www.princeton.edu/~cggross/Hist_Neurosci_Ency_neurosci.pdf)
  • The Cambridge Illustrated History of Medicine (http://goo.gl/X7KC8K)
  • History of Neuroscience (https://faculty.washington.edu/chudler/hist.html)
  • Αιθέρας θεϊκός λαμπερή φωτιά (Gerald M. Edelman)
  • http://blogs.scientificamerican.com/literally-psyched/2013/02/08/the-man-who-couldnt-speakand-how-he-revolutionized-psychology/
  • http://www.smithsonianmag.com/history/discovering-the-identity-of-a-150-year-old-patient-4563869/?no-ist

Ετικέτες: , , ,

Ο σχολιασμός έχει κλείσει