Οι τρεις τελευταίας αντιμαχίες

Filed in ΠΡΟΣΩΠΑ by on 5 Ιανουαρίου 2020

Η απόφαση του Προεδρείου της Ακαδημίας Επιστημών για την πραγματοποίηση μιας συζήτησης με αντικείμενο τη γενετική, εκπληρώθηκε τον Οκτώβριο του 1939. Τη διοργάνωσή της όμως δεν ανέλαβε η ίδια η Ακαδημία, αλλά η συντακτική επιτροπή του περιοδικού: «Κάτω από τη σημαία του Μαρξισμού» κατ’ εντολήν της Κ.Ε. του Κόμματος, η οποία από καιρό επιθυμούσε να τεθεί ένα τέλος στην μακροχρόνια διαμάχη.

Για την πραγματοποίηση της συζήτησης φαίνεται πως σημαντικό ρόλο έπαιξε μια επιστολή που είχε ως παραλήπτη της τον Αντρέει Ζντάνοφ, τον στενό συνεργάτη του Στάλιν και υπεύθυνο για τη χάραξη της πολιτιστικής πολιτικής του καθεστώτος. Την επιστολή υπέγραφαν δέκα σημαντικοί επιστήμονες από το Λένινγκραντ και σε αυτήν το αίτημα για τη διεξαγωγή της συζήτησης συνοδευόταν από μια σθεναρή υπεράσπιση της γενετικής και των γενετιστών.

Μεταξύ αυτών που υπέγραφαν την επιστολή ήταν ο Γκεόργκι Καρπετσένκο, ο Γκριγκόρι Λεβίτσκι, o ειδικός στα πρωτόζωα Γιούρι Πολυάνσκι, η βοτανολόγος Μαρία Ροζάνοβα, o  κυτταρολόγος Γιούλι Ολένοφ, ο γενετιστής Μιχαήλ Λομπάσεφ κ.ά. Την επιστολή θέλησε να υπογράψει και ένας προπτυχιακός φοιτητής του Καρπετσένκο, ο Δανιήλ Λεμπέτεφ, τον οποίο, ο Καρπετσένκο θέλοντας να τον προστατεύσει από ενδεχόμενες περιπέτειες, τον απέτρεψε λέγοντάς του: «Είσαι μικρός ακόμη γι’ αυτά», παρά το ότι ο νεαρός είχε λάβει μέρος στη σύνταξη της επιστολής.

Η επιστολή φαίνεται πως  προκάλεσε το ενδιαφέρον του Ζντάνοφ, ώστε η Κ.Ε. του Κόμματος να δώσει εντολή στον Μαρκ Μίτιν, τον φιλόσοφο ακαδημαϊκό, μέλος της Κ.Ε. του Κόμματος και διευθυντή του περιοδικού, να οργανώσει μια ανοικτή συζήτηση στην οποία θα συμμετείχαν εκπρόσωποι και των δύο στρατοπέδων.

Η συζήτηση που διεξήχθη στο Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς-Λένιν ξεκίνησε την 7η Οκτωβρίου του 1939 και κράτησε μια ολόκληρη εβδομάδα. Στο προεδρείο της, εκτός από τον Μίτιν, που την διηύθυνε, βρίσκονταν άλλοι τρεις «δικαστές» που τον επικουρούσαν ώστε ο διάλογος να διεξάγεται ομαλά. Όλοι τους ήταν μέλη του Κόμματος, απόφοιτοι του Ινστιτούτου των Κόκκινων Καθηγητών και επιθετικοί υπέρμαχοι του διαλεκτικού υλισμού. Μεταξύ αυτών περιλαμβανόταν και ο Ερνστ Κόλμαν, ο οποίος είχε αναμιχθεί στη σύλληψη του Λέβιτ και στα γεγονότα που οδήγησαν στη ματαίωση του Διεθνούς Συνεδρίου Γενετικής στη Μόσχα.

Την συζήτηση παρακολούθησαν  150 άτομα, και έλαβαν τον λόγο 55. Ότι μεταξύ όσων έλαβαν πρόσκληση να συμμετάσχουν περιλαμβάνονταν, οι συντάκτες της επιστολής προς τον Ζντάνοφ, αποδεικνύει τη σημασία της στην πραγματοποίηση της συζήτησης. Από το στρατόπεδο των γενετιστών ξεχώριζαν οι Βαβίλοφ, Σερεμπρόφσκι, Μ. Ζαβαντόφσκι, Ζέμπρακ, Νικολάι Ντουμπίνιν, Κέρκις, Νταβιντέκοφ κ.ά. Στο αντίπαλο στρατόπεδο εκτός από τον Λυσένκο, παρευρίσκονταν οι Πρεζέντ, Κέλλερ, Βάσια Ποτασνίκοβα, o Βίκτωρ Μιλοβάνοφ, μαθητές του Λυσένκο κ.ά.

Παρά το ότι η ημερήσια διάταξη της συζήτησης περιελάμβανε τα επίμαχα θέματα της διαφωνίας, όπως π.χ την ορθότητα των μεντελικών νόμων, της χρωμοσωμικής θεωρίας, και των μεθόδων του Λυσένκο, η πρόσκληση που είχε αποσταλεί στους συμμετέχοντες-και συνεπώς η πρόθεση των οργανωτών-ήταν περισσότερο εστιασμένη στο ιδεολογικοπολιτικό πλαίσιο, καθώς καλούσε σε μια συζήτηση η οποία θα καθόριζε την αυθεντική μαρξιστική-λενινιστική γραμμή στον τομέα της γενετικής την οποία θα έπρεπε να ασπαστούν οι εργαζόμενοι σε αυτόν.

Από την εναρκτήρια εισήγηση του Μίτιν, στην οποία υπογραμμίστηκαν οι πολιτικές και ιδεολογικές πτυχές της συζήτησης, φάνηκε ότι ο φιλόσοφος-που μια μέρα πριν τη διεξαγωγή της συζήτησης είχε λάβει οδηγίες από την Κ.Ε. για τον τρόπο με τον οποίο θα την κατηύθυνε-θα επεδίωκε να εξομαλύνει τις διαφορές των δύο πλευρών,  εντός όμως του πλαισίου, που προσδιόριζαν οι απόψεις του Λυσένκο.

Ήταν συνεπώς επόμενο και τα δύο στρατόπεδα να προσπαθήσουν να ενισχύσουν την επιχειρηματολογία τους, εντάσσονταν σε αυτήν τα κυρίαρχα ιδεολογικά διλήμματα της εποχής. Θεωρία ή πράξη; Έρευνα, άμεσης αποδόσεως, που επιλύει πρακτικά προβλήματα ή γενική έρευνα που είναι μακροχρόνια και δεν επιτυγχάνει με βεβαιότητα τους στόχους του Κόμματος στη γεωργία; Γηγενής έρευνα που βασίζεται στα διδάγματα του Τιμιριάζεφ, του Μιτσούριν και του κληρονόμου τους Λυσένκο, ή ξενόφερτη, που στηρίζεται στον «Μοργκανισμό», τον «Βαϊσμανισμό» τους οποίους ασπάζονται οι γενετιστές εκπρόσωποί τους στην ΕΣΣΔ; 

Οι οπαδοί του Λυσένκο κατηγόρησαν τους γενετιστές ότι σπαταλούν χρόνο ασχολούμενοι με πειράματα σε έναν άχρηστο οργανισμό όπως η μύγα Drosophila, αντί να ασχολούνται με έρευνα στις τομάτες, τις πατάτες και στα άλλα οικονομικής σημασίας φυτά και ζώα. Επικαλέστηκαν το προβάδισμα της πράξης, έναντι της θεωρίας στις μεθόδους του Λυσένκο και διετύπωσαν την ιδέα ότι «μόνον η θεωρία που οδηγεί σε πρακτικά αποτελέσματα, έχει προνομιακά δικαιώματα στο ερευνητικό εργαστήριο». Ως παράδειγμα της αποτυχίας των γενετιστών, και του Μεντελισμού παρουσίασαν την αδυναμία της VASKhNIL να ανταποκριθεί στο καθήκον που της είχε ανατεθεί από το Κόμμα, δηλαδή την παραγωγή νέων ποικιλιών σιταριού, εντός δύο-τριών χρόνων.

Στην πολεμική τους όμως υπήρχε και μια διαφοροποίηση. Ενώ μέχρι πρόσφατα συνέδεαν τη γενετική, και ειδικά τη γενετική ανθρώπου με τη ναζιστική και φασιστική ιδεολογία-αυτές άλλωστε δεν ήταν οι κύριες κατηγορίες εξαιτίας των οποίων συνελήφθη ο Λέβιτ και έχασε τη θέση του στο Ινστιτούτο Εφαρμοσμένης Βιολογίας ο Κολτσόφ;-στη συνάντηση αυτή στο στόμα των οπαδών του Λυσένκο η κάποτε «φασιστική» γενετική χαρακτηριζόταν πλέον ως η «ξενόφερτη», «αστική», «ιδεαλιστική» και ολέθρια παρέκκλιση της επιστήμης. Ο λόγος ήταν απλός. Δύο περίπου μήνες πριν τη διεξαγωγή της συνάντησης με το σύμφωνο Ρίμπεντροπ-Μολότοφ (23/8/1939) τα δύο ολοκληρωτικά καθεστώτα είχαν καταστεί σύμμαχοι και είχαν συμφωνήσει στον διαμελισμό της Πολωνίας και στον προσδιορισμό των σφαιρών επιρροής τους στην Ευρώπη… 

Οι γενετιστές από την πλευρά τους επικαλέστηκαν τα πρακτικά επιτεύγματα της γενετικής,  υπέδειξαν τις  λανθασμένες πειραματικές μεθόδους του Λυσένκο, τη ροπή του να εξάγει βιαστικά θεωρητικά συμπεράσματα, και παρουσίασαν δεδομένα που απεδείκνυαν ότι οι μέθοδοι του Λυσένκο δεν είχαν οδηγήσει σε αύξηση της αποδόσεως των καλλιεργειών. Επίσης προέβαλαν τα επιτεύγματα της διεθνούς κοινότητας γενετιστών και το κύρος που απολάμβαναν σε αυτήν οι σοβιετικοί γενετιστές.

Σε ένα στιγμιότυπο της συζήτησης ο Γιούλι Κέρκις, ένας νεαρός ερευνητής του Ινστιτούτου του Βαβίλοφ παρουσίασε τα αποτελέσματα μιας σειράς πειραμάτων που είχε διεξαγάγει με τα οποία επιβεβαιωνόταν η ορθότητα της μεντελικής θεωρίας και αντιθέτως διαψευδόταν η δυνατότητα της μεταβίβασης κληρονομικών χαρακτηριστικών, με τη διαδικασία του βλαστικού υβριδισμού τον οποίο είχε επινοήσει ο εμπειρικός Μιτσούριν και υπεστήριζε ο Λυσένκο. Αυτό έκανε τον Λυσένκο να πεταχτεί από τη θέση του και να πει πως: «Τα χέρια χρειάζονται όσο και το μυαλό».

Με τη σειρά του ο Κέρκις προκειμένου να καταδείξει τον ακραίο βολονταρισμό του Λυσένκο, υπενθύμισε πως ο Λυσένκο, κατά το παρελθόν είχε δηλώσει πως:   «Για να επιτύχεις ένα ορισμένο αποτέλεσμα, πρέπει να επιδιώξεις αυτό ακριβώς το αποτέλεσμα, αν επιθυμείς να επιτύχεις ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα, τότε θα το επιτύχεις… Χρειάζομαι μόνο το είδος των ανθρώπων που μπορούν να φέρουν τα αποτελέσματα που επιθυμώ».

Από την πλευρά των οπαδών του Λυσένκο, ο Βίκτωρ Μιλοβάνοφ διευθυντής του Ινστιτούτου Γεωργικών Ζώων της VASKhNIL θέλοντας να απομονώσει τους γενετιστές από τους επιστήμονες που εργάζονταν στη γεωργία, υπεστήριξε ότι: «Δεν υπάρχουν δύο αντιμαχόμενες φατρίες. Και ειδικότερα δεν υπάρχει μια ομάδα που καθοδηγείται από τον Λυσένκο. Υπάρχει μόνο μια παραπαίουσα ομάδα γενετιστών που έχει πάρει διαζύγιο από την πρακτική ζωή και έχει η ίδια θέσει τον εαυτό της σε πλήρη ανυποληψία, στην πρακτική της γεωργίας».

Ο Λυσένκο στην τοποθέτησή  του καταφέρθηκε με δριμύτητα σε όλο το οικοδόμημα της σύγχρονης γενετικής. Σε ένα απόσπασμα της είπε: «Δεν αναγνωρίζω τον Μεντελισμό… Δεν θεωρώ ότι η τυπική Μεντελική-Μοργκανική γενετική αποτελεί επιστήμη.  Εμείς οι οπαδοί του Μιτσούριν… είμαστε απέναντι στα σκουπίδια και στο ψεύδος στην επιστήμη, ξεφορτωνόμαστε τα στενόμυαλα δόγματα του Μεντελισμού-Μοργανισμού. Και τώρα ο Ν. Βαβίλοφ και ο Α. Σερεμπρόφσκι στέκονται εμπόδιο στην αντικειμενικά ορθή απόπειρα… να αποκαλυφθεί η λανθασμένη φύση  του δόγματος των Μέντελ-Μόργκαν, και να τεθεί ένα τέλος στη διδασκαλία του στα εκπαιδευτικά ινστιτούτα…».

Ο Βαβίλοφ απάντησε με σθένος, δείχνοντας να έχει αντιληφθεί πως η γενετική και οι γενετιστές δεν θα είχαν να κερδίσουν τίποτε, αν προσπαθούσαν να λειάνουν τις διαφορές τους με τον Λυσένκο και να έρθουν σε ένα συμβιβασμό με αυτόν και τους οπαδούς του.

Στην ομιλία του υποστήριξε πως στην πραγματικότητα ο Λυσένκο, δεν αντιτίθεται στους σοβιετικούς γενετιστές, αλλά σε όλη τη σύγχρονη βιολογία. Προειδοποίησε πως η σοβιετική γεωργία και επιστήμη θα αντιμετώπιζαν τεράστιες δυσκολίες αν απομονώνονταν από τις διεθνείς εξελίξεις και επεχείρησε να αποδείξει ότι η νέα, μη τυπική γενετική που επαγγελλόταν ο Λυσένκο, ήταν μια ψευδοεπιστήμη. Σε  ένα απόσπασμά της ανέφερε: «Η ουσία των διαφορών μας είναι ότι με το πρόσχημα της προόδου της επιστήμης, επιδιώκουν να μας επιβάλουν απόψεις που στο μεγαλύτερο μέρος τους ίσχυαν στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα και είναι πλέον παρωχημένες. Ό,τι υπερασπιζόμαστε είναι τα προϊόντα ενός τεράστιου δημιουργικού έργου, που έχει επιτελεστεί με την πραγματοποίηση αξιόπιστων πειραμάτων από σοβιετικούς και ξένους επιστήμονες».

Το αποτέλεσμα της συνάντησης ήταν αναμενόμενο. Αφού το προεδρείο των μαρξιστών φιλοσόφων άκουσε τα επιχειρήματα και των δύο πλευρών, στην απόφασή του τις κάλεσε να μελετήσουν τα επιχειρήματα των αντιπάλων τους, να εξετάσουν την ορθότητα των δικών τους και να στραφούν, από την άγονη αντιπαράθεση, στην προσπάθεια επίλυσης των πραγματικών προβλημάτων της γενετικής.

Στην αναφορά που συνέταξαν κράτησαν μια τάχα ουδέτερη στάση, προϊόν τόσο σκοπιμότητας, όσο και άγνοιας. Καθώς δεν γνώριζαν γενετική και συνεπώς ήταν αδύνατο να κατανοήσουν τον επιστημονικό πυρήνα  της διαμάχης, περιορίστηκαν στην κρίση της ρητορικής που χρησιμοποίησαν οι αντιμαχόμενοι. Αφού επεσήμαναν ότι η εργασία του Λυσένκο, πρέπει να βελτιωθεί και να επεκταθεί, την χαρακτήρισαν «καινοτόμο» και «προοδευτική», σε αντίθεση με τη στάση των γενετιστών, που την βρήκαν «συντηρητική» και αντιτιθέμενη στην εισαγωγή καινοτομιών στην επιστήμη.

Η προδιαγεγραμμένη νίκη του Λυσένκο αποτυπώθηκε πλήρως στην παράγραφο του εγγράφου, που αναφερόταν στην εργασία του. Εκεί οι φιλόσοφοι κριτές παρατηρούσαν: «Οι θεωρητικές απόψεις του Λυσένκο δεν είναι μόνο θεμελιωδώς ορθές, στρεφόμενες κατά συγκεκριμένων δογμάτων της “σύγχρονης” επιστήμης, αλλά επίσης-και αυτό είναι το πιο σημαντικό-ανοίγουν ευρείες προοπτικές επέμβασης του ανθρώπου στη φύση των φυτών και κινητοποιούν τους γενετιστές και τους πρακτικούς αναπαραγωγείς στον αγώνα για την τροποποίηση της φύσης, με τρόπο επικερδή και απαραίτητο για την αύξηση του πλούτου της σοσιαλιστικής πατρίδας μας».  Αντιθέτως στην αναφορά, στην «τυπική» γενετική καταλόγιζαν ότι έχει απομακρυνθεί από την πρακτική και ότι έχει στραφεί προς την καθαρή θεωρητική έρευνα.

Όταν ο Βαβίλοφ διάβασε την αναφορά δυσαρεστήθηκε και  έστειλε μια επιστολή στον Μίτιν. Σε αυτήν τού έγραφε: «Τα συμπεράσματα που διατυπώσατε για τη συζήτηση γύρω από το θέμα της γενετικής, μας άφησαν μια πικρή επίγευση» και συνέχιζε: «Ήταν λάθος να διαιρέσετε τη γενετική σε προοδευτική (Λυσένκο) και αντιδραστική (γενετιστές). Τα επιτεύγματα που επικαλείται ο Λυσένκο είναι ψευδή. Προσπαθεί να δυσφημίσει τη γενετική και η αναφορά σας τον βοηθά να το πετύχει… Σωστά επισημάνατε πως οι επικεφαλής των ιδρυμάτων, που θέτουν φραγμούς στην ανάπτυξη της επιστήμης μας, πρέπει να ανακληθούν σε τάξη. Όμως ο Λυσένκο την παραμονή της συζητήσεώς μας εξεδίωξε  από το επιστημονικό συμβούλιο του VIR, τους επιστήμονες που διαφωνούν μαζί του». 

Ότι το διάβημά του αυτό δεν επρόκειτο να αλλάξει τη ροή των πραγμάτων, το κατάλαβε ένα μήνα περίπου μετά. Την 20η Νοεμβρίου του 1939 ο Στάλιν ζήτησε να δει τον Βαβίλοφ. Όταν ο Βαβίλοφ μπήκε στο γραφείο του Στάλιν, βρήκε τον δικτάτορα  να έχει το κεφάλι κάτω, και να βηματίζει νευρικά, κρατώντας σφιχτά την πίπα του στο χέρι του. Δεν καταδέχτηκε καν να χαιρετίσει τον επισκέπτη του, που ήταν σα να μην υπήρχε στο δωμάτιο. Κάποια στιγμή, που ο Βαβίλοφ πήρε το θάρρος να σπάσει τη σιωπή, για να αναφέρει την εργασία που γινόταν στο Ινστιτούτο, ο Στάλιν κατευθύνθηκε στο γραφείο του, κάθισε και αμέσως μετά διέκοψε τον Βαβίλοφ, λέγοντάς του αυστηρά: «Λοιπόν πολίτη Βαβίλοφ, πόσο χρόνο σκοπεύεις να σπαταλάς χρόνο, με λουλούδια και άλλες ανοησίες; Πότε θ’ αρχίσεις να ασχολείσαι με την αύξηση της απόδοσης των καλλιεργειών;». Ο Βαβίλοφ προσπάθησε να του εξηγήσει τον ρόλο της επιστήμης και τη σημασία της μελέτης των ανθέων. Μάταιος κόπος. Ο Στάλιν με σκαιότητα του απήντησε: «Μπορείς να πηγαίνεις!».

Αν στη θέση του Βαβίλοφ βρισκόταν κάποιος άλλος επιστήμονας, είναι πιθανόν η ψυχρή και δυσοίωνη στάση του Στάλιν να τον είχε αποθαρρύνει, ώστε να ξανασκεφτεί το ενδεχόμενο ενός συμβιβασμού με τον Λυσένκο ή ακόμη χειρότερα, το ενδεχόμενο της προσχώρησης στις γραμμές του αντιπάλου του, όπως άλλωστε είχαν πράξει δεκάδες καταπτοημένων από την απειλή, επιστημόνων. Ο Βαβίλοφ όμως δεν κάμφθηκε.

Τον Μάρτιο του 1939 συνεκλήθη στο VIR, μια σύνοδος του Τοπικού Γραφείου Επιστημόνων του Λένινγκραντ που είχε ως θέμα την κατάσταση στη γεωπονία και στη βιολογία, λόγω της διαμάχης των δύο στρατοπέδων για τη γενετική. Ο Βαβίλοφ αφού άκουσε για μια ακόμη φορά την συκοφαντική και χοντροκομμένη κριτική των αντιπάλων του, απάντησε με μια ομιλία που έγινε ιστορική, χάρη στο θάρρος, στη νηφαλιότητα και στο γνήσιο πατριωτισμό που την διέπνεε.

Στην ομιλία του αυτή αφού ανέλυσε τις πτυχές και τη συνθετότητα της διαφωνίας, τη λύση της οποίας: «Όπως συμβαίνει πάντα στην επιστήμη, θα φέρει το πείραμα» και όχι «ένα διάταγμα του Κομισαριάτου της Γεωργίας» κατέληξε με δύο παραγράφους, πραγματικό μνημείο ανεξάρτητης επιστημονικής σκέψης και αξιοπρέπειας. Στις παραγράφους αυτές ο Βαβίλοφ είπε προφητικά:

«Μπορούν να μας οδηγήσουν στην πυρά, μπορούν να μας κάψουν ζωντανούς, αλλά δεν μπορούν να μας αναγκάσουν να αποκηρύξουμε τις πεποιθήσεις μας»… «Η κατάσταση είναι η ακόλουθη: Όποιο ξένο βιβλίο κι αν ανοίξετε θα λέει τα αντίθετα απ’ ό,τι το Ινστιτούτου της Οδησσού (σ.σ. δηλαδή το Ινστιτούτο του Λυσένκο). Θα διατάξετε να καούν όλα τα βιβλία; Εμείς δεν θα το δεχτούμε. Ως την τελευταία μας πνοή θα ακολουθούμε τα επιτεύγματα της παγκόσμιας προοδευτικής επιστήμης».

Στο επόμενο χρονικό διάστημα η κατάσταση στη VASKhNIL υπό τη διοίκηση του  Λυσένκο είχε γίνει αφόρητη. Ο Λυσένκο αναζητούσε κάθε ευκαιρία προκειμένου να διαβάλλει το έργο του Βαβίλοφ και σε μια επίδειξη ισχύος τού ζήτησε να παραδώσει μια έκθεση για το έργο που διεξαγόταν στο VIR. Φάνηκε όμως, απ’ όσα διαδραματίστηκαν στη συνεδρίαση του Προεδρείου της VASKhNIL, στο οποίο ο  Βαβίλοφ υπέβαλε την έκθεσή του, ότι  αυτό που ενδιέφερε τον Λυσένκο, δεν ήταν η εξέταση της προόδου του VIR, αλλά η ανηλεής εξάλειψη του αντιπάλου του.

Στη συνεδρίαση, η οποία διεξήχθη την 23η Μαΐου του 1939, προήδρευε ο Πάβελ Λουκιανένκο, ένας τεχνικός φυτοκομίας που κατάφερε να αναρριχηθεί στην αντιπροεδρία της VASKhNIL χάρη στη δουλικότητα που επεδείκνυε προς τον Λυσένκο. Ο Βαβίλοφ εξέθεσε το έργο που επιτελείτο στο Ινστιτούτο του και τα επιτεύγματά του· τη θεωρητική βάση στην οποία στηριζόταν το έργο αυτό, τη σημασία της εφαρμογής μιας μεθόδου επιλογής των σπόρων η οποία εμπνεόταν από τον δαρβινισμό, την παραγωγή νέων ερευνητών που ανέδειξε το Ινστιτούτο καθώς και τη διεθνή αναγνώριση που είχε κατακτήσει.

Ο Λυσένκο και ιδιαίτερα ο Λουκιανένκο, δεν έπαψαν στιγμή να τον παρενοχλούν. Πριν καν ολοκληρώσει την απάντησή του, σε μια ερώτηση που του είχαν θέσει, του υπέβαλαν μια νέα, συχνά άσχετη και ασύνδετη με την προηγούμενη…

Ένα μικρό μόνο απόσπασμα από τα στενογραφημένα πρακτικά της συνεδρίασης δείχνει την κακοπιστία και την άγνοια των οιονεί ανακριτών του αλλά και τη σαφήνεια και την πραότητα με την οποία τους αντιμετώπιζε.

Βαβίλοφ: …Τώρα το Ινστιτούτο βασίζει τις επιλογές του αποκλειστικά στη διδασκαλία του Δαρβίνου. Βεβαιώνω κατηγορηματικά πως αρχίσαμε να μελετούμε τη φυτοκαλλιέργεια ξεκινώντας, ακριβώς από τον δαρβινισμό.

Λουκιανένκο: Νομίζετε ότι το κέντρο της καταγωγής του ανθρώπου ήταν κάπου αλλού και εμείς βρισκόμαστε στην περιφέρεια;

Βαβίλοφ: Δεν με καταλάβατε. Δεν νομίζω κάτι τέτοιο. Είναι αναμφίβολο ότι το ανθρώπινο γένος κατάγεται από τον Παλαιό Κόσμο. Τότε δεν υπήρχαν ακόμη άνθρωποι, στον Νέο…

Λουκιανένκο: Γιατί μιλάτε πάντα για τον Δαρβίνο; Παραδείγματα από τον Μαρξ και τον Έγκελς, δεν έχετε;

Βαβίλοφ: Οι εργασίες του Δαρβίνου είναι προγενέστερες. Ο Μαρξ και ο Έγκελς τον εκτιμούσαν απεριόριστα…

Λουκιανένκο: Έτσι λοιπόν ο άνθρωπος πρωτοεμφανίστηκε σε ένα μόνο μέρος. Δεν το πιστεύω ότι κατάγεται από ένα μόνο μέρος.

Βαβίλοφ: Σας είπα προ ολίγου, όχι σε ένα μέρος, αλλά στον Παλαιό Κόσμο.

Λουκιανένκο: Μήπως όλα αυτά έχουν κάποια σχέση με τις απόψεις σας για τα καλλιεργούμενα φυτά;

Βαβίλοφ: … Η βασική ιδέα μου είναι ότι το ίδιο είδος φυτού δεν εμφανίζεται ανεξάρτητα σε διαφορετικά μέρη, αλλά διαχέεται στο χώρο ξεκινώντας από μια και μόνη περιοχή.

Λουκιανένκο: Όλοι λένε ότι η πατάτα ήρθε από την Αμερική. Εγώ δεν το πιστεύω. Ξέρετε τι είχε πει ο Λένιν πάνω σε αυτό;

Βαβίλοφ: Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η εισαγωγή πατάτας έγινε στην εποχή του Μεγάλου Πέτρου.

Λουκιανένκο: Πώς το ξέρουμε πως έγινε στην εποχή του Μεγάλου Πέτρου;

Βαβίλοφ: Υπάρχουν αδιάψευστες μαρτυρίες. Ευχαρίστως θα σας έδινα, όσες λεπτομέρειες θέλετε.

Στο τέλος της αδιέξοδης αυτής συζήτησης το Προεδρείο της VASKhNIL με πρόταση του Λυσένκο, απέρριψε την έκθεση του Βαβίλοφ που παρουσίαζε με τεκμήρια το έργο του Ινστιτούτου του, και έκρινε ότι η  εργασία που γινόταν εκεί ήταν ανεπαρκής. Στο κλείσιμο της συνεδρίασης ό,τι είπε ο Λυσένκο ήταν μια αδιάψευστη μαρτυρία του αυταρχισμού του χαρακτήρα του και της αλαζονείας που τον είχε καταλάβει.

Απευθυνόμενος στον Βαβίλοφ τού είπε:

«Συμφωνώ μαζί σας Νικολάι Ιβάνοβιτς Βαβίλοφ πως σας είναι πολύ δύσκολο να συνεχίσετε την εργασία σας. Το συζητήσαμε πολλές φορές και ειλικρινά λυπάμαι για σας. Αλλά, βλέπετε μου δείχνετε ανυπακοή και αυτό σημαίνει πως και το VIR δεν με υπακούει. Βλέπω λοιπόν ότι πρέπει να ληφθούν κάποια μέτρα. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε έτσι…Θα πρέπει να βασιστούμε σε άλλους, να αλλάξουμε πορεία, να ακολουθήσουμε την πορεία της διοικητικής πειθάρχησης».

Το τι είχε στο μυαλό του ο Λυσένκο, όταν έλεγε ότι «πρέπει να ληφθούν κάποια μέτρα», το είχε δείξει έξι περίπου μήνες πριν. Ενώ ο Βαβίλοφ βρισκόταν σε μια αποστολή στον Καύκασο ο Λυσένκο απομάκρυνε ολόκληρο το Επιστημονικό Συμβούλιο του VIR! Μεταξύ των επιστημόνων που απομακρύνθηκαν, για να αντικατασταθούν με ανθρώπους του Λυσένκο, ήταν οι Καρπετσένκο, Λεβίτσκι, Ροζάνοβα, Γκοβόροφ, Παγκάλο, Βακτέγιεφ κ.ά. μόνο και μόνο διότι ήταν στενοί συνεργάτες του Βαβίλοφ.

Ο Βαβίλοφ είχε αντιδράσει τότε, στέλνοντας μια οργισμένη, για τα μέτρα του επιστολή στον Κομισάριο Γεωργίας Ιβάν Μπενεντίκτοφ. Σε αυτήν κατήγγειλε ότι: «Η υψηλή θέση που κατέχει ο Λυσένκο στη διοίκηση, η μισαλλοδοξία του και η μέτρια μόρφωσή του τον οδηγούν στην προσπάθεια εισαγωγής παρωχημένων επιστημονικών απόψεων (λαμαρκισμός)… Ο Λυσένκο-ισχυρός από τη θέση που κατέχει- αντιμετωπίζει με αντίποινα τους ιδεολογικούς αντιπάλους του». Και συνέχιζε: «Υποδιευθυντές, ένας επιστημονικός γραμματέας-όλοι αφοσιωμένοι στον πρόεδρο (σ.σ. εννοεί τον Λυσένκο) διορίστηκαν χωρίς προηγούμενη σύμφωνη γνώμη του διευθυντή (σ.σ. εννοεί τον εαυτό του). Αυτοί οι καινούργιοι διασαλεύουν την τάξη στο Ινστιτούτο, επειδή όλη τους η ενεργητικότητα αναλώνεται στην προσπάθεια να παραλύσουν τη δραστηριότητα της διεύθυνσης και να πετύχουν τη μεγαλύτερη δυνατή εύνοια του προέδρου».

Ο Μπενεντίκτοφ, αγνόησε την επιστολή. Μήπως δεν ήταν ο ίδιος που σε μια συνεδρίαση της VASKhNIL, είχε δηλώσει πως: «Καταδικάζουμε απόλυτα τις τάσεις που ξεκινούν από τον μεντελισμό και την τυπική γενετική. Δεν θα τις  υποστηρίξουμε ποτέ και με κανένα τρόπο».

Τον Αύγουστο του 1939 περίμενε τον Βαβίλοφ μια πικρή δικαίωση. Με την έναρξη των εργασιών του 7ου Διεθνούς Συνεδρίου Γενετικής, που διεξήχθη στο Εδιμβούργο, οι σύνεδροι τον εξέλεξαν πρόεδρο. Η κενή θέση του στο προεδρείο, συμβόλιζε την εκτίμησή τους στον σημαντικό επιστήμονα και την αγωνία τους για την τύχη του. Σηματοδοτούσε όμως και την έναρξη μιας περιόδου 25 ετών, κατά τη διάρκεια της οποίας η σοβιετική γενετική αποκόπηκε από τις διεθνείς εξελίξεις και καταδικάστηκε σε αφάνεια.

Τον Ιούνιο του ίδιου έτους ο Πρεζέντ, σε επιστολή του προς τον Μολότοφ, την οποία συνυπέγραφε ο Λυσένκο, έγραφε για το συνέδριο αυτό και τον Βαβίλοφ:

«Πρόσφατα οι δικοί μας Μοργκανιστές έχουν αρχίσει να προσθέτουν και τη δική τους φωνή στη χορωδία των καπιταλιστικών σκυλιών. Σε μια σειρά δημοσίων ομιλιών ο Βαβίλοφ δηλώνει ότι: “θα καούμε στην πυρά”, λες κι έχει αναστηθεί ο Γαλιλαίος στην χώρα μας… Η συμπεριφορά του Βαβίλοφ και της ομάδας του έλαβε πρόσφατα έναν απαράδεκτο χαρακτήρα. Ο Βαβίλοφ και οι οπαδοί του έχουν ρίξει το γάντι και το συμπέρασμα είναι αναπόδραστο· προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν το διεθνές συνέδριο γενετικής για να ισχυροποιήσουν τη θέση τους… Ο Βαβίλοφ προσφάτως έχει κάνει ό,τι μπορεί για να παρουσιάσει τη χώρα μας, ως χώρα στην οποία διώκεται η επιστήμη… Το συνέδριο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως μέσο για να  ματαιωθεί η στροφή της Σοβιετικής επιστήμης μας, προς τον πραγματισμό και τις ανάγκες της σοσιαλιστικής παραγωγής“. 

Τον επόμενο μήνα ο Μπέρια επικαλούμενος την επιστολή αυτή ζήτησε άδεια από τον Μολότοφ να συλλάβει τον Βαβίλοφ.

 

Comments are closed.